سوزش ادرار در پریودی؛ چرا اتفاق می‌افتد و چه کار کنیم؟

اگر فقط روزهای پریود موقع ادرار کردن سوزش دارید، یا هر بار نزدیک قاعدگی این مشکل تکرار می‌شود، تنها نیستید. سوزش ادرار (دیسوریا) می‌تواند از خود دستگاه ادراری شروع شود (مثلاً عفونت ادراری/التهاب مثانه) یا از اطراف مجرای ادرار (مثل التهاب واژن، حساسیت پوستی به نوار بهداشتی، خشکی و تحریک). گاهی هم علت‌های جدی‌تری مثل سنگ، بیماری‌های التهابی لگن، عفونت‌های مقاربتی یا اندومتریوز پشت ماجراست.

نکته مهم این است:
✅ بعضی علت‌ها با چند تغییر ساده بهتر می‌شوند.
⚠️ اما بعضی علت‌ها اگر دیر پیگیری شوند، می‌توانند به کلیه‌ها یا لگن آسیب بزنند.

در این مقاله (برای انتشار در سایت دکتر راحله روح‌الله‌نژاد)، همه چیز را قدم‌به‌قدم و کاملاً کاربردی توضیح می‌دهیم: علت‌ها، فرق سوزش ادرار و سوزش واژن، راه‌های تشخیص، درمان‌های امن، پیشگیری، و اینکه دقیقاً کی باید فوری به پزشک مراجعه کنید.

هشدار مهم: اگر باردار هستید، تب دارید، درد پهلو دارید، یا خونِ واضح در ادرار می‌بینید، خوددرمانی نکنید و زودتر ویزیت شوید. علائم عفونت ادراری می‌تواند شامل سوزش، تکرر، درد پایین شکم و گاهی خون در ادرار باشد.

چرا سوزش ادرار در پریودی بیشتر دیده می‌شود؟

در روزهای قاعدگی چند اتفاق هم‌زمان رخ می‌دهد که می‌تواند زمینه را برای سوزش ایجاد کند:

1. تحریک پوستی و مخاطی: رطوبت، اصطکاک نوار بهداشتی/پد، و تماس طولانی با خون می‌تواند پوست ناحیه تناسلی را حساس‌تر کند.

2. تغییرات محیط واژن: میکروبیوم واژن در طول سیکل تغییر می‌کند و در زمان قاعدگی هم این تغییرات می‌تواند بیشتر باشد.

3. نوسان‌های ایمنی و التهاب: مطالعات نشان می‌دهد عوامل ایمنیِ ناحیه تناسلی در طول سیکل قاعدگی تغییر می‌کنند (همه افراد یکسان نیستند، اما نوسان وجود دارد).

4. کم‌آبی و ادرار غلیظ‌تر: بعضی افراد در پریود کمتر آب می‌خورند یا اشتهای مایعات کمتر می‌شود؛ ادرار غلیظ می‌تواند سوزش را بیشتر حس‌پذیر کند.

پس «پریود» به‌تنهایی تشخیص نیست؛ فقط یک زمان حساس‌تر است که مشکلات پنهان را واضح‌تر می‌کند.

شایع‌ترین علت‌های سوزش ادرار در پریودی

1) عفونت ادراری (UTI) یا التهاب مثانه (Cystitis)

یکی از رایج‌ترین علت‌ها، التهاب مثانه (اغلب به‌علت عفونت باکتریایی) است. علامت‌های کلاسیک:

• سوزش هنگام ادرار

• تکرر و فوریت ادرار

• بوی تند/ادرار کدر

• درد یا فشار پایین شکم

✅ چرا ممکن است در پریود بدتر حس شود؟ چون ناحیه لگن حساس‌تر است، رطوبت و اصطکاک بیشتر است، و گاهی هم عادت‌های بهداشتی تغییر می‌کند.

2) التهاب واژن (Vaginitis) یا عفونت‌های واژینال

گاهی مشکل «ادرار» نیست؛ اطراف مجرای ادرار تحریک شده و وقتی ادرار عبور می‌کند، سوزش ایجاد می‌شود. در واژینیت، ممکن است این‌ها را هم داشته باشید:

• خارش یا سوزش واژن

• ترشح غیرعادی یا بوی بد

• قرمزی و حساسیت

واژینیت می‌تواند به‌علت عفونت یا تحریک و حساسیت (صابون معطر، ژل‌های شستشو، تامپون، یا حتی آسیب و جسم خارجی) رخ دهد.

3) حساسیت یا تحریک ناشی از نوار بهداشتی، پد روزانه، تامپون، ژل‌ها

اگر سوزش شما:

• با تعویض برند نوار بهتر/بدتر می‌شود،

• بیشتر پوستی و سطحی حس می‌شود،

• همراه خارش و قرمزی است،

احتمال تحریک یا آلرژی مطرح است. در این حالت درمان اصلی «دارو نیست»؛ حذف محرک و مراقبت پوستی است.

4) اورتریت (Urethritis) و برخی عفونت‌های مقاربتی

اورتریت یعنی التهاب مجرا که می‌تواند باعث ادرار دردناک شود و یکی از علل آن می‌تواند عفونت‌های مقاربتی باشد.
اگر همراه سوزش، ترشح غیرعادی، درد لگن، یا رابطه محافظت‌نشده داشته‌اید، حتماً بررسی پزشکی لازم است.

5) سنگ‌های ادراری یا تحریک مجاری

سنگ یا شن‌ریزه می‌تواند باعث سوزش، درد و گاهی خون در ادرار شود. علائم هشدارش معمولاً درد پهلو/کمر، حالت تهوع، موجی بودن درد است. (اگر چنین الگویی دارید، پیگیری را عقب نیندازید.)

6) اندومتریوز (به‌خصوص اگر علائم دقیقاً سیکلیک باشد)

اگر سوزش ادرار شما هر ماه دقیقاً نزدیک پریود تکرار می‌شود و همراه است با:

• درد شدید لگن، درد هنگام رابطه، یا درد موقع دفع،

• علائم مثانه‌ای شبیه UTI ولی آزمایش‌ها گاهی «منفی»،

اندومتریوز می‌تواند یکی از علت‌ها باشد. اندومتریوز حتی می‌تواند دستگاه ادراری را درگیر کند و در برخی گزارش‌ها در درصدی از افراد مبتلا دیده می‌شود.

7) سندرم مثانه دردناک/حساسیت مجرا (گاهی بدون عفونت واضح)

بعضی افراد علائم ادراری دارند (سوزش، تکرر) ولی کشت ادرار منفی است. در برخی منابع، شرایطی مثل حساسیت مجرا/سندروم‌های عملکردی مطرح می‌شود که معمولاً نیاز به ارزیابی دقیق وعلل دیگر دارد.

فرق سوزش ادرار با سوزش واژن؛ از روی علائم حدس بزنید

این بخش برای جلوگیری از اشتباه رایج است:

اگر بیشتر به «سوزش ادرار» شبیه است:

• سوزش داخل مجرا و دقیقاً حین خروج ادرار

• تکرر/فوریت ادرار

• تغییر بو یا ظاهر ادرار (کدر، بدبو)

• فشار پایین شکم

اگر بیشتر به «سوزش واژن/پوست» شبیه است:

• سوزش یا خارش حتی بدون ادرار

• قرمزی، التهاب، خشکی

• ترشح غیرعادی یا بوی واژن

• بدتر شدن بعد از نوار بهداشتی/صابون‌های معطر

تشخیص قطعی با معاینه و آزمایش است، اما همین تفکیک به شما کمک می‌کند مسیر درست را سریع‌تر بروید.

چه زمانی برای سوزش ادرار در پریودی باید سریع به پزشک مراجعه کنم؟

اگر هرکدام از موارد زیر را دارید، خوددرمانی را کنار بگذارید:

• تب، لرز، درد پهلو یا کمر (می‌تواند نشانه درگیری کلیه باشد)

• خون واضح در ادرار (غیر از خون قاعدگی)

• درد شدید پایین شکم، تهوع/استفراغ

• بارداری یا احتمال بارداری

• علائم بیش از 48–72 ساعت ادامه پیدا کند یا بعد از پریود هم قطع نشود

• ترشح بدبو، درد لگن، یا شک به STI

• سابقه عفونت‌های مکرر یا بیماری‌های زمینه‌ای

تشخیص دقیق چگونه انجام می‌شود؟ (در مطب متخصص زنان)

بسته به علائم شما، پزشک ممکن است این موارد را پیشنهاد کند:

1. آزمایش ادرار (برای بررسی التهاب/عفونت)

2. کشت ادرار (اگر نیاز به تشخیص قطعی میکروب و انتخاب درمان باشد)

3. معاینه لگنی و در صورت نیاز نمونه‌گیری واژینال (اگر ترشح/خارش دارید)

4. سونوگرافی یا بررسی‌های تکمیلی در موارد درد شدید، شک به سنگ، اندومتریوز یا مشکلات لگنی

نکته خیلی مهم درباره آزمایش ادرار در زمان پریود

در دوران قاعدگی احتمال آلودگی نمونه به خون بیشتر است و می‌تواند نتیجه را تحت تأثیر قرار دهد؛ اگر امکان دارد، معمولاً توصیه می‌شود نمونه‌گیری به خارج از دوره موکول شود. یک راهنمای معتبر جمع‌آوری نمونه ادرار هم اشاره می‌کند «در صورت امکان» نمونه در زمان پریود گرفته نشود چون خون می‌تواند روی نتیجه اثر بگذارد.
اگر مجبورید همان روز آزمایش بدهید، حتماً به پزشک/آزمایشگاه بگویید در پریود هستید و دستور “نمونه‌گیری صحیح” را دقیق انجام دهید. (دستورالعمل‌های Clean-Catch برای کاهش آلودگی هم وجود دارد.)

درمان سوزش ادرار در پریودی (بر اساس علت)

الف) کارهای امن خانگی که معمولاً کمک می‌کند

این‌ها درمان قطعی عفونت نیستند، اما برای کاهش سوزش و جلوگیری از بدتر شدن مفیدند:

• آب کافی (ادرار رقیق‌تر = سوزش کمتر)

• پرهیز از محرک‌ها: قهوه زیاد، نوشابه‌های انرژی‌زا، غذاهای خیلی تند (در برخی افراد بدتر می‌کند)

• کمپرس گرم روی زیر شکم (برای اسپاسم/درد)

• تعویض مرتب پد/نوار بهداشتی، خشک نگه داشتن ناحیه

• لباس زیر نخی و آزاد

• پرهیز از شوینده‌های معطر، ژل‌های شستشوی تند، دوش واژینال

اگر سوزش شما ناشی از تحریک پوستی باشد، همین تغییرها گاهی در 24–48 ساعت تفاوت واضح ایجاد می‌کند.

ب) اگر علت عفونت ادراری باشد

در عفونت ادراری، درمان اصلی معمولاً داروی تجویز شده توسط پزشک است. خوددرمانی با آنتی‌بیوتیک‌های قبلی یا پیشنهاد دوستان می‌تواند باعث مقاوم شدن میکروب و عود مکرر شود.

علائم عفونت مثانه/UTI می‌تواند شامل سوزش، تکرر، درد پایین شکم و تغییرات ادرار باشد.

ج) اگر علت واژینیت یا عفونت واژن باشد

در این حالت، درمان «ادراری» جواب نمی‌دهد؛ باید علت واژینال مشخص شود (قارچ، باکتریال، تحریک). واژینیت می‌تواند حتی از تحریک با صابون/تامپون ایجاد شود.

د) اگر علت حساسیت به نوار بهداشتی باشد

راهکارهای عملی:

• تغییر برند به نوع بدون عطر و ساده

• استفاده از سایز مناسب (اصطکاک کمتر)

• تعویض زودبه‌زود

• شستشو فقط با آب یا شوینده بسیار ملایم (بدون عطر)

• در موارد التهاب شدید، پزشک ممکن است درمان‌های کوتاه‌مدت موضعی پیشنهاد کند

هـ) اگر علت STI/اورتریت باشد

نیاز به تشخیص دقیق و درمان هدفمند دارد و گاهی درمان شریک جنسی هم مطرح می‌شود. اورتریت اغلب نیازمند درمان برای جلوگیری از انتقال و عوارض است.

و) اگر علت اندومتریوز یا علل سیکلیک باشد

وقتی علائم به‌شکل ماه‌به‌ماه و هم‌زمان با پریود تکرار می‌شود، پزشک معمولاً با شرح حال دقیق، معاینه، و در صورت نیاز تصویربرداری/ارجاع مسیر تشخیصی را جلو می‌برد. اندومتریوز می‌تواند درگیری ادراری هم داشته باشد و کم‌تشخیص‌داده می‌شود.

پیشگیری از سوزش ادرار در پریودی (ویژه کسانی که هر ماه تکرار می‌شود)

اگر شما جزو کسانی هستید که «هر سیکل» این مشکل را می‌بینید، این روتین ساده را امتحان کنید:

1) بهداشت قاعدگی با تمرکز روی “خشک نگه داشتن”

• تعویض پد در فواصل کوتاه‌تر

• پرهیز از پدهای معطر

• لباس زیر نخی

2) بعد از سرویس بهداشتی: از جلو به عقب

این یک نکته کلاسیک اما مهم برای کاهش ورود باکتری‌هاست.

3) بعد از رابطه جنسی (اگر در این روزها رابطه دارید)

در بسیاری از افراد، ادرار کردن بعد از رابطه کمک می‌کند تحریک کمتر شود.

4) مراقب “کم‌آبی” باشید

یکی از ساده‌ترین دلایل ادرار سوزان، غلیظ بودن ادرار است.

5) اگر مستعد التهاب واژن هستید

از محصولات معطر و شستشوهای تهاجمی پرهیز کنید؛ واژینیت می‌تواند از تحریک هم ایجاد شود.

یک “راهنمای سریع تصمیم‌گیری” (خیلی کاربردی)

اگر سوزش + تکرر + ادرار کدر/بدبو دارید → احتمال UTI/سیستیت بیشتر است.
اگر سوزش + خارش + ترشح دارید → احتمال واژینیت بیشتر است.
اگر سوزش + درد پهلو/تب → ارزیابی فوری (احتمال درگیری بالاتر).
اگر هر ماه دقیقاً نزدیک پریود تکرار می‌شود و آزمایش‌ها گاهی منفی است → بررسی علل سیکلیک مثل اندومتریوز/حساسیت‌ها.

سوالات پرتکرار درباره سوزش ادرار در پریودی (برای FAQ Schema)

1) آیا سوزش ادرار در پریودی طبیعی است؟

سوزش خفیفِ کوتاه‌مدت گاهی به‌خاطر تحریک پوستی و حساسیت بیشتر ناحیه رخ می‌دهد، اما اگر شدید، تکرارشونده یا طولانی باشد، طبیعی فرض نمی‌شود و بهتر است بررسی شود—به‌خصوص اگر علائم عفونت یا تب وجود دارد.

2) سوزش ادرار در پریودی نشانه عفونت ادراری است؟

ممکن است باشد، اما همیشه نه. عفونت واژن، تحریک نوار بهداشتی، اورتریت، سنگ یا علل سیکلیک هم می‌توانند نقش داشته باشند.

3) اگر برای آزمایش ادرار در پریود باشم، نتیجه خراب می‌شود؟

احتمال آلودگی نمونه به خون بیشتر است و می‌تواند تفسیر را سخت کند؛ برخی راهنماها توصیه می‌کنند اگر ممکن است نمونه‌گیری در پریود انجام نشود.

4) سوزش ادرار و خون در ادرار در پریود یعنی چه؟

اگر مطمئن هستید خون از ادرار است (نه خون قاعدگی)، می‌تواند در UTI یا مشکلات دیگر دیده شود و نیاز به بررسی دارد.

5) چه زمانی باید اورژانسی مراجعه کنم؟

تب، لرز، درد پهلو/کمر، تهوع/استفراغ، ضعف شدید، یا خون واضح در ادرار از علائم مهم‌اند.

جمع‌بندی

سوزش ادرار در پریودی یک علامت است، نه یک بیماری. از علت‌های ساده مثل تحریک پد/نوار تا علت‌های مهم‌تر مثل عفونت ادراری، واژینیت، اورتریت یا اندومتریوز می‌تواند پشت آن باشد. اگر علائم شما شدید، تکرارشونده، همراه تب/درد پهلو/خون ادرار است یا بعد از پایان پریود هم ادامه دارد، بهترین کار این است که برای تشخیص دقیق و درمان اصولی، توسط متخصص زنان ویزیت شوید.