دکتر راحله روح الله نژاد | بهترین متخصص زنان و زایمان در اصفهان | سزارین | زایمان طبیعی
هفتههای پایانی بارداری برای بسیاری از مادران با هیجان، انتظار و البته نگرانی همراه است. هر درد شکمی، گرفتگی کمر یا فشار لگنی ممکن است این سؤال را ایجاد کند که آیا زایمان شروع شده است یا هنوز زمان باقی مانده؟ شناخت علائم شروع درد زایمان طبیعی کمک میکند مادر با آرامش بیشتری شرایط بدن خود را بررسی کند و در زمان مناسب با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرد.
درد زایمان طبیعی معمولاً بهصورت تدریجی شروع میشود و با گذشت زمان نظم، شدت و فاصله مشخصتری پیدا میکند. با این حال، همه مادران تجربه یکسانی ندارند. بعضی افراد ابتدا دچار کمردرد میشوند، برخی با انقباضات منظم رحمی متوجه شروع زایمان میشوند و در برخی دیگر، پاره شدن کیسه آب یا خروج ترشحات مخاطی اولین نشانه است. بنابراین بهتر است فقط به یک علامت تکیه نکنید و مجموعه علائم را در کنار هم در نظر بگیرید.
درد زایمان طبیعی چگونه شروع میشود؟
درد زایمان طبیعی معمولاً به دلیل انقباضات رحم ایجاد میشود. رحم با هر انقباض تلاش میکند دهانه رحم را نرمتر، نازکتر و بازتر کند تا بدن برای تولد نوزاد آماده شود. این انقباضات ممکن است در ابتدا شبیه دردهای قاعدگی، گرفتگی زیر شکم یا کمردرد باشند، اما بهمرور منظمتر و قویتر میشوند.
در مراحل اولیه، درد ممکن است خفیف و قابل تحمل باشد. مادر شاید بتواند راه برود، صحبت کند یا بین دردها استراحت کند. اما وقتی زایمان وارد مرحله فعال میشود، انقباضات معمولاً نزدیکتر، طولانیتر و شدیدتر میشوند. کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا توضیح میدهد که انقباضات واقعی زایمان معمولاً الگوی منظم دارند و با گذشت زمان به هم نزدیکتر میشوند.
مهمترین علائم شروع درد زایمان طبیعی
شناخت نشانههای اصلی به شما کمک میکند تفاوت بین آمادگی بدن برای زایمان و شروع واقعی زایمان را بهتر تشخیص دهید. در ادامه، مهمترین علائم شروع درد زایمان طبیعی را بررسی میکنیم.
۱. انقباضات منظم و قابل پیشبینی
یکی از واضحترین نشانههای شروع درد زایمان طبیعی، انقباضات منظم رحم است. این انقباضات معمولاً ابتدا با فاصله زیاد شروع میشوند؛ مثلاً هر ۲۰ یا ۳۰ دقیقه یکبار. سپس فاصله آنها کمتر میشود و شدتشان افزایش پیدا میکند.
درد انقباضات واقعی معمولاً از کمر یا پایین شکم شروع میشود و ممکن است به اطراف شکم، لگن یا رانها کشیده شود. این دردها معمولاً با تغییر وضعیت، نوشیدن آب یا استراحت کامل از بین نمیروند. اگر دردها منظمتر میشوند و هر بار شدت بیشتری پیدا میکنند، احتمال دارد بدن در حال ورود به روند زایمان باشد.
برای بررسی بهتر، میتوانید زمان شروع هر انقباض، مدت آن و فاصله بین انقباضات را یادداشت کنید. اگر انقباضات هر ۵ دقیقه یا کمتر تکرار شوند، حدود ۶۰ ثانیه طول بکشند و این روند حداقل یک ساعت ادامه داشته باشد، بهتر است با پزشک یا مرکز زایمان تماس بگیرید. البته این زمانبندی برای همه افراد یکسان نیست و اگر پزشک در دوران بارداری دستور خاصی داده است، همان دستور اولویت دارد.
۲. درد شبیه قاعدگی اما شدیدتر و منظمتر
بسیاری از مادران دردهای ابتدایی زایمان را شبیه درد پریود توصیف میکنند. این درد ممکن است در زیر شکم، کمر یا اطراف لگن احساس شود. تفاوت مهم این است که درد زایمان طبیعی معمولاً موجی است؛ یعنی شروع میشود، به اوج میرسد و سپس کم میشود.
در دردهای واقعی زایمان، بین هر انقباض معمولاً فرصتی برای استراحت وجود دارد. اما با پیشرفت زایمان، فاصله بین دردها کمتر میشود. اگر دردهای شبیه قاعدگی با الگوی مشخص تکرار میشوند و بهمرور قویتر میشوند، میتواند از علائم شروع درد زایمان طبیعی باشد.
۳. کمردرد مداوم یا موجی
کمردرد در اواخر بارداری بسیار شایع است و همیشه به معنی شروع زایمان نیست. وزن جنین، تغییر مرکز ثقل بدن، فشار روی لگن و شل شدن رباطها میتواند باعث کمردرد شود. اما اگر کمردرد حالت موجی پیدا کند، همراه با انقباض شکم باشد یا با گذشت زمان منظمتر و شدیدتر شود، باید جدیتر بررسی شود.
گاهی درد زایمان در ناحیه کمر بیشتر از شکم احساس میشود؛ بهخصوص اگر موقعیت قرارگیری جنین باعث فشار بیشتر به کمر مادر شود. در این حالت ممکن است مادر احساس کند درد از پشت شروع میشود و به سمت جلو یا پایین شکم حرکت میکند.
۴. فشار لگنی و احساس پایین آمدن جنین
در روزها یا هفتههای پایانی بارداری، ممکن است سر جنین پایینتر بیاید و وارد لگن شود. این اتفاق میتواند باعث احساس فشار در لگن، سنگینی در پایین شکم، تکرر ادرار یا سختتر شدن راه رفتن شود.
پایین آمدن جنین بهتنهایی نشانه قطعی شروع زایمان نیست، اما اگر همراه با انقباضات منظم، ترشحات مخاطی یا دردهای رو به افزایش باشد، میتواند یکی از نشانههای نزدیک شدن زمان زایمان باشد. برخی مادران بعد از پایین آمدن جنین احساس میکنند نفس کشیدن راحتتر شده، زیرا فشار از روی دیافراگم کمتر میشود.
۵. خروج ترشحات مخاطی یا پلاگ مخاطی
در دوران بارداری، یک ترشح مخاطی غلیظ دهانه رحم را میپوشاند و مانند یک محافظ عمل میکند. با نزدیک شدن به زایمان و تغییرات دهانه رحم، این ترشح ممکن است خارج شود. این حالت گاهی به شکل ترشح ژلهای، شفاف، سفید، صورتی یا کمی خونی دیده میشود.
خروج پلاگ مخاطی میتواند نشانه آماده شدن دهانه رحم باشد، اما همیشه به معنی شروع فوری زایمان نیست. در برخی افراد، زایمان چند ساعت بعد شروع میشود و در برخی دیگر ممکن است چند روز طول بکشد. NHS توضیح میدهد که خروج ترشحات مخاطی یا «show» نشان میدهد دهانه رحم در حال نرم شدن و آماده شدن است، اما فاصله آن تا شروع زایمان میتواند از چند ساعت تا چند روز متفاوت باشد.
اگر ترشح فقط کمی صورتی یا رگهدار است، معمولاً نگرانکننده نیست؛ اما خونریزی واضح، زیاد یا شبیه خون قاعدگی باید فوراً بررسی شود.
۶. پاره شدن کیسه آب
پاره شدن کیسه آب یکی از نشانههای مهم نزدیک شدن یا شروع زایمان است. این حالت میتواند به شکل خروج ناگهانی مقدار زیادی مایع یا نشت آرام و مداوم مایع از واژن باشد. مایع آمنیوتیک معمولاً شفاف یا کمرنگ است و ممکن است بوی خاصی نداشته باشد یا بوی آن با ادرار متفاوت باشد.
Mayo Clinic توضیح میدهد که هنگام پاره شدن کیسه آب، ممکن است فرد احساس خیسی در واژن یا ناحیه پرینه داشته باشد، مایع بهصورت قطرهقطره یا مداوم نشت کند یا به شکل ناگهانی خارج شود. اگر کیسه آب پاره شد، حتی اگر هنوز دردهای منظم شروع نشده باشد، باید با پزشک یا بیمارستان تماس بگیرید. Mayo Clinic نیز توصیه میکند در صورت پاره شدن کیسه آب، حتی اگر مطمئن نیستید مایع خارجشده آمنیوتیک است یا ادرار، با تیم درمان تماس بگیرید.
اگر مایع سبز، قهوهای، بدبو یا همراه با خونریزی باشد، مراجعه فوری ضروری است.
۷. تغییر در حرکات جنین
حرکات جنین در هفتههای پایانی ممکن است به دلیل کم شدن فضای رحم از نظر نوع حرکت تغییر کند، اما کاهش واضح حرکات جنین را نباید نادیده گرفت. اگر احساس میکنید جنین کمتر از حالت معمول حرکت میکند یا حرکات او بهطور قابل توجهی تغییر کرده است، باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
کاهش حرکات جنین میتواند یکی از نشانههایی باشد که نیاز به بررسی فوری دارد؛ حتی اگر هنوز دردهای زایمان شروع نشده باشند. ACOG نیز کاهش حرکت جنین را از مواردی میداند که در زمان شک به شروع زایمان باید با پزشک در میان گذاشته شود.
تفاوت درد واقعی زایمان با درد کاذب چیست؟
یکی از دغدغههای مهم مادران، تشخیص درد واقعی از انقباضات کاذب یا براکستون هیکس است. انقباضات کاذب معمولاً نامنظماند، شدت ثابتی دارند یا با استراحت، نوشیدن آب، تغییر وضعیت و راه رفتن کمتر میشوند. این انقباضات اغلب بیشتر باعث سفت شدن شکم میشوند تا درد واقعی و پیشرونده.
اما درد واقعی زایمان معمولاً منظمتر است، با گذشت زمان شدیدتر میشود، فاصله بین آنها کمتر میشود و با تغییر وضعیت از بین نمیرود. همچنین در درد واقعی ممکن است علائم دیگری مانند فشار لگنی، خروج ترشحات مخاطی یا پاره شدن کیسه آب دیده شود.
به بیان ساده، اگر دردها هر بار قویتر، نزدیکتر و منظمتر میشوند، احتمال زایمان واقعی بیشتر است. اگر دردها پراکندهاند، گاهی میآیند و میروند و با استراحت بهتر میشوند، ممکن است هنوز زایمان فعال شروع نشده باشد.
دردهای قبل از زایمان از چه زمانی شروع میشوند؟
شروع درد زایمان در هر بارداری متفاوت است. زایمان طبیعی معمولاً در حوالی هفتههای پایانی بارداری رخ میدهد، اما ممکن است کمی زودتر یا دیرتر از تاریخ تخمینی زایمان آغاز شود. برخی مادران چند روز قبل از زایمان علائمی مانند کمردرد، فشار لگنی، افزایش ترشحات یا انقباضات نامنظم دارند.
اگر علائم قبل از هفته ۳۷ بارداری ظاهر شوند، باید جدیتر بررسی شوند؛ زیرا ممکن است نشانه زایمان زودرس باشند. دردهای منظم، خونریزی، پاره شدن کیسه آب یا فشار شدید لگنی قبل از هفته ۳۷ نیاز به تماس فوری با پزشک دارد. Mayo Clinic Health System نیز توصیه میکند اگر هرگونه نشانه زایمان قبل از ۳۷ هفته، از جمله خونریزی یا شروع انقباضات، دیده شود، باید با پزشک مشورت شود.
چه زمانی باید به بیمارستان یا پزشک مراجعه کرد؟
زمان مراجعه به بیمارستان به شرایط بارداری، فاصله محل زندگی تا مرکز درمانی، سابقه زایمان قبلی و توصیه پزشک بستگی دارد. با این حال، در موارد زیر بهتر است سریعتر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- انقباضات منظم، شدید و نزدیک به هم
- پاره شدن کیسه آب
- خونریزی واضح یا شدید
- کاهش حرکات جنین
- درد شدید و مداوم بدون فاصله بین انقباضات
- تب، لرز یا احساس ناخوشی شدید
- مایع آمنیوتیک سبز، قهوهای یا بدبو
- شروع علائم زایمان قبل از هفته ۳۷
- سردرد شدید، تاری دید یا ورم ناگهانی صورت و دستها
ACOG توصیه میکند اگر کیسه آب پاره شده، خونریزی شدید وجود دارد، درد شدید و مداوم بدون آرام شدن بین انقباضات دارید یا حرکات جنین کمتر شده است، باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
در خانه هنگام شروع درد زایمان چه کار کنیم؟
اگر دردها خفیف هستند، کیسه آب پاره نشده و پزشک محدودیت خاصی نگذاشته است، ممکن است بتوانید مرحله ابتدایی زایمان را در خانه سپری کنید. در این مرحله بهتر است آرامش خود را حفظ کنید، آب کافی بنوشید، غذای سبک بخورید و زمان انقباضات را یادداشت کنید.
تنفس آرام، دوش آب ولرم، تغییر وضعیت بدن، نشستن روی توپ بارداری، ماساژ آرام کمر و راه رفتن آرام ممکن است به کاهش ناراحتی کمک کند. البته اگر کیسه آب پاره شده یا پزشک دستور داده است که سریع مراجعه کنید، نباید منتظر بمانید.
همچنین بهتر است کیف بیمارستان، مدارک پزشکی، کارت شناسایی، لباس نوزاد و وسایل شخصی مادر از قبل آماده باشد تا در زمان شروع درد، اضطراب کمتری ایجاد شود.
چه علائمی را نباید با درد طبیعی زایمان اشتباه گرفت؟
همه دردها و علائم اواخر بارداری طبیعی نیستند. بعضی نشانهها میتوانند نیازمند بررسی فوری باشند. برای مثال، خونریزی زیاد، درد شدید و مداوم، تب، کاهش حرکات جنین، خروج مایع بدبو یا سبز، سردرد شدید و تاری دید را نباید بهعنوان بخشی عادی از زایمان نادیده گرفت.
همچنین اگر درد در یک نقطه خاص شکم بسیار شدید است و بین انقباضات بهتر نمیشود، باید سریعتر بررسی شود. درد زایمان معمولاً موجی است، یعنی میآید و میرود؛ اما درد مداوم و غیرقابل تحمل میتواند نشانه مسئلهای جدیتر باشد.
آیا در زایمان اول درد دیرتر تشخیص داده میشود؟
در بارداری اول، بسیاری از مادران نمیدانند دقیقاً باید منتظر چه نوع دردی باشند. به همین دلیل ممکن است انقباضات کاذب را با زایمان واقعی اشتباه بگیرند یا برعکس، دردهای واقعی را دیرتر جدی بگیرند. در زایمان اول، روند باز شدن دهانه رحم معمولاً طولانیتر است و ممکن است مادر ساعتها دردهای ابتدایی را تجربه کند.
در زایمانهای بعدی، روند ممکن است سریعتر پیش برود. بنابراین اگر سابقه زایمان سریع دارید، بهتر است با شروع دردهای منظم زودتر با پزشک یا بیمارستان تماس بگیرید.
جمعبندی
علائم شروع درد زایمان طبیعی معمولاً شامل انقباضات منظم، دردهای شبیه قاعدگی، کمردرد موجی، فشار لگنی، خروج ترشحات مخاطی، پاره شدن کیسه آب و گاهی تغییر در الگوی حرکات جنین است. مهمترین تفاوت درد واقعی با درد کاذب این است که درد واقعی با گذشت زمان منظمتر، شدیدتر و نزدیکتر میشود و معمولاً با استراحت یا تغییر وضعیت از بین نمیرود.
اگر هنوز مطمئن نیستید دردهایی که دارید طبیعی است یا نه، بهترین کار تماس با پزشک یا مرکز درمانی است. در دوران بارداری، مخصوصاً هفتههای پایانی، بهتر است هیچ علامت نگرانکنندهای را نادیده نگیرید. شناخت بدن، آماده بودن و مراجعه بهموقع میتواند به تجربهای ایمنتر و آرامتر از زایمان کمک کند.
تمامی توصیه های آورده شده صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شما عزیزان است و جایگزین تشخیص و درمان پزشک را نمی گیرد بنابراین تحت هر شرایطی باید به پزشک خود مراجعه نمایید.
مطالب مرتبط:
علائم پاره شدن بکارت
