دکتر راحله روح الله نژاد | بهترین متخصص زنان و زایمان در اصفهان | سزارین | زایمان طبیعی
بسیاری از زنانی که یکبار زایمان سزارین داشتهاند، در بارداری بعدی با این سؤال روبهرو میشوند که آیا امکان زایمان طبیعی بعد از سزارین وجود دارد یا باید نوزاد بعدی نیز حتماً با عمل سزارین متولد شود. برخلاف یک باور قدیمی، داشتن سابقه سزارین همیشه به معنی ضرورت تکرار آن در تمام بارداریهای بعدی نیست. تعداد زیادی از مادران، در صورت داشتن شرایط مناسب، میتوانند برای زایمان واژینال اقدام کنند.
با این حال، تصمیمگیری درباره روش زایمان فقط بر اساس تمایل مادر انجام نمیشود. نوع برش ایجادشده روی رحم در عمل قبلی، دلیل سزارین اول، فاصله بین بارداریها، وضعیت جنین، تعداد سزارینهای قبلی، شرایط جفت و امکانات بیمارستان همگی در این تصمیم نقش دارند.
هدف اصلی این نیست که زایمان طبیعی یا سزارین بهعنوان روش بهتر برای همه معرفی شود؛ بلکه باید ایمنترین روش برای مادر و جنین بر اساس شرایط همان بارداری انتخاب شود.
زایمان طبیعی بعد از سزارین چیست؟
به زایمان واژینال در فردی که قبلاً سزارین شده است، VBAC گفته میشود. این عبارت مخفف Vaginal Birth After Cesarean است. وقتی مادر تصمیم میگیرد برای زایمان واژینال تلاش کند، این فرایند TOLAC یا تلاش برای زایمان طبیعی پس از سزارین نام دارد.
اگر این تلاش موفق باشد، نوزاد از راه واژن متولد میشود. اگر روند زایمان پیشرفت نکند، ضربان قلب جنین نگرانکننده شود یا مشکل دیگری ایجاد شود، ممکن است سزارین اورژانسی لازم باشد.
بنابراین اقدام برای زایمان طبیعی بعد از سزارین به معنی تضمین صددرصدی زایمان واژینال نیست. مادر باید از ابتدا بداند که احتمال نیاز به سزارین در حین زایمان همچنان وجود دارد.
آیا بعد از یکبار سزارین میتوان زایمان طبیعی داشت؟
در بسیاری از موارد بله. زنانی که یکبار سزارین شدهاند و در بارداری فعلی مشکل خاصی ندارند، ممکن است گزینه مناسبی برای زایمان واژینال باشند.
احتمال موفقیت زمانی بیشتر است که:
- برش قبلی رحم از نوع عرضی پایین باشد.
- بارداری فعلی بدون عارضه مهم پیش برود.
- جنین بهصورت سر پایین قرار گرفته باشد.
- دلیل سزارین قبلی در بارداری جدید تکرار نشده باشد.
- مادر سابقه پارگی رحم نداشته باشد.
- زایمان بهطور طبیعی شروع شود.
- مادر قبلاً سابقه زایمان واژینال موفق داشته باشد.
- مرکز درمانی امکان سزارین اورژانسی و مراقبت فوری از مادر و جنین را داشته باشد.
بر اساس اطلاعات پزشکی موجود، حدود سه نفر از هر چهار زن که یک سزارین قبلی داشتهاند، بارداری فعلی آنها بدون مشکل است و دردهای زایمانشان خودبهخود شروع میشود، میتوانند زایمان واژینال موفقی داشته باشند.
تفاوت جای بخیه روی پوست با برش رحم چیست؟
یکی از نکات بسیار مهم در ارزیابی امکان زایمان طبیعی بعد از سزارین، نوع برش ایجادشده روی رحم است. محل و شکل بخیه روی پوست شکم لزوماً نشاندهنده نوع برش رحم نیست.
ممکن است جای بخیه روی پوست به شکل افقی باشد، اما نوع برش داخل رحم فقط با بررسی گزارش عمل قبلی مشخص میشود. به همین دلیل پزشک معمولاً از مادر میخواهد مدارک و گزارش جراحی سزارین قبلی را همراه داشته باشد.
برش عرضی پایین رحم
این برش در قسمت پایین رحم و بهصورت افقی ایجاد میشود و رایجترین نوع برش سزارین است. در بیشتر موارد، خطر باز شدن جای برش در زایمان بعدی کمتر است و فرد ممکن است گزینه مناسبی برای VBAC باشد.
برش کلاسیک یا عمودی بالای رحم
در برش کلاسیک، قسمت بالایی رحم بهصورت عمودی باز میشود. این نوع برش با خطر بیشتر پارگی رحم در زایمانهای بعدی همراه است. به همین دلیل معمولاً در افرادی که سابقه برش کلاسیک دارند، زایمان واژینال توصیه نمیشود.
چه کسانی گزینه مناسبتری برای زایمان طبیعی بعد از سزارین هستند؟
هیچ معیار واحدی بهتنهایی موفقیت زایمان را تضمین نمیکند، اما برخی شرایط احتمال موفقیت را افزایش میدهند.
داشتن سابقه زایمان واژینال
اگر مادر قبل یا بعد از سزارین قبلی، یک زایمان واژینال موفق داشته باشد، احتمال موفقیت زایمان طبیعی در بارداری بعدی بیشتر میشود. در این شرایط، میزان موفقیت ممکن است به حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد برسد.
شروع خودبهخودی دردهای زایمان
شروع طبیعی انقباضات معمولاً شانس موفقیت را بیشتر میکند. در مقابل، نیاز به القای زایمان میتواند احتمال موفقیت را کاهش دهد و در بعضی شرایط خطر وارد شدن فشار به جای برش رحم را افزایش دهد.
برطرف شدن علت سزارین قبلی
اگر سزارین قبلی به دلیل مشکلی موقتی انجام شده باشد، احتمال موفقیت VBAC بیشتر است. برای مثال، ممکن است سزارین قبلی به دلیل قرارگیری بریچ جنین، مشکلات ضربان قلب جنین یا شرایط خاص همان بارداری انجام شده باشد.
اما اگر علت قبلی مانند توقف پیشرفت زایمان دوباره مطرح باشد، احتمال نیاز به سزارین مجدد ممکن است بیشتر شود.
وضعیت مناسب مادر و جنین
قرارگیری سر جنین به سمت پایین، وزن مناسب جنین، نبود جفت سرراهی و نداشتن عوارض مهم بارداری میتوانند احتمال موفقیت را افزایش دهند.
چه کسانی معمولاً گزینه مناسبی برای VBAC نیستند؟
در بعضی شرایط، تکرار سزارین میتواند گزینه ایمنتری باشد. از جمله:
- سابقه پارگی رحم در زایمان قبلی
- سابقه برش کلاسیک یا برش عمودی در قسمت بالای رحم
- وجود جفت سرراهی
- برخی موارد چسبندگی غیرطبیعی جفت
- وجود مشکلاتی که بهطور مستقل مانع زایمان واژینال هستند
- قرارگیری نامناسب جنین که قابل اصلاح نیست
- بعضی جراحیهای قبلی روی رحم
- وجود عارضه جدی برای مادر یا جنین
- سه سزارین قبلی یا بیشتر، بسته به نظر متخصص و شرایط فردی
داشتن دو سزارین قبلی بهتنهایی همیشه به معنی ممنوع بودن زایمان واژینال نیست، اما در این شرایط باید خطرات و احتمال موفقیت با دقت بیشتری توسط متخصص زنان و زایمان بررسی شود.
مزایای زایمان طبیعی بعد از سزارین چیست؟
اگر VBAC موفق باشد، میتواند در مقایسه با سزارین مجدد مزایایی داشته باشد.
دوره نقاهت کوتاهتر
مادر معمولاً بعد از زایمان واژینال سریعتر میتواند راه برود، از نوزاد مراقبت کند و فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد. درد محل جراحی و محدودیتهای ناشی از برش شکم نیز وجود ندارد.
کاهش برخی عوارض جراحی
در یک زایمان طبیعی بعد از سزارین موفق، مادر در معرض عوارض مربوط به جراحی شکم مانند عفونت زخم، آسیب احتمالی به اندامهای اطراف، خونریزی جراحی و عوارض بیهوشی قرار نمیگیرد.
خونریزی کمتر و بستری کوتاهتر
در بسیاری از موارد، خونریزی و مدت بستری پس از زایمان واژینال کمتر از سزارین است. البته این مزیت مربوط به VBAC موفق است و اگر تلاش برای زایمان طبیعی به سزارین اورژانسی منتهی شود، شرایط میتواند متفاوت باشد.
کاهش مشکلات مرتبط با سزارینهای متعدد
هر بار سزارین میتواند بافت اسکار و چسبندگی بیشتری در شکم و رحم ایجاد کند. افزایش تعداد سزارینها همچنین خطر برخی مشکلات جفت در بارداریهای آینده، از جمله جفت سرراهی یا چسبندگی جفت، را بیشتر میکند.
این موضوع برای زنانی که قصد دارند در آینده فرزندان بیشتری داشته باشند، اهمیت ویژهای دارد.
خطرات احتمالی زایمان طبیعی بعد از سزارین
اگرچه بیشتر زنانی که شرایط مناسبی دارند میتوانند این روش را با ایمنی قابل قبول تجربه کنند، VBAC بدون خطر نیست. مهمترین خطرات احتمالی عبارتاند از:
نیاز به سزارین اورژانسی
ممکن است روند زایمان مطابق انتظار پیش نرود و سزارین اورژانسی لازم شود. توقف باز شدن دهانه رحم، پایین نیامدن جنین یا تغییرات نگرانکننده در ضربان قلب جنین از دلایل احتمالی هستند.
سزارین اورژانسی معمولاً نسبت به سزارین برنامهریزیشده شرایط پیچیدهتری دارد؛ زیرا بعد از شروع دردهای زایمان و تحت فشار بودن بدن انجام میشود.
پارگی رحم
مهمترین نگرانی در زایمان طبیعی بعد از سزارین، باز شدن یا پارگی محل برش قبلی رحم است. این عارضه نادر است، اما اگر اتفاق بیفتد، میتواند برای مادر و جنین خطرناک باشد و نیاز به سزارین فوری داشته باشد.
در زنانی که یک برش عرضی پایین رحم داشتهاند، خطر پارگی رحم حدود یک مورد در هر ۲۰۰ زایمان گزارش شده است. این خطر ممکن است در صورت القای زایمان، نوع نامناسب برش قبلی یا فاصله کم بین بارداریها بیشتر شود.
احتمال انتقال خون یا عفونت
در برخی موارد، بهویژه اگر VBAC ناموفق باشد و به سزارین اورژانسی منتهی شود، احتمال خونریزی، نیاز به انتقال خون یا عفونت میتواند افزایش پیدا کند.
زایمان با ابزار کمکی
در برخی زایمانها ممکن است پزشک برای کمک به خروج نوزاد از وکیوم یا فورسپس استفاده کند. این شرایط فقط مخصوص مادرانی که قبلاً سزارین داشتهاند نیست و در سایر زایمانهای واژینال نیز ممکن است اتفاق بیفتد.
فاصله مناسب بین سزارین و بارداری بعدی چقدر است؟
فاصله کم بین زایمان قبلی و بارداری جدید میتواند یکی از عوامل افزایش خطر پارگی رحم یا کاهش احتمال موفقیت VBAC باشد. به همین دلیل بهتر است برای زمان بارداری بعدی با متخصص زنان مشورت شود.
بررسیها نشان دادهاند که فاصله کوتاه، بهویژه زمانی که فاصله بین دو زایمان کمتر از حدود ۱۸ ماه باشد، ممکن است با افزایش خطر عوارض همراه باشد. البته تصمیم نهایی فقط بر اساس تعداد ماهها گرفته نمیشود و شرایط جسمی مادر، وضعیت ترمیم رحم و سابقه زایمان نیز اهمیت دارد.
آیا القای زایمان بعد از سزارین امکانپذیر است؟
گاهی دردهای زایمان بهطور طبیعی شروع نمیشوند و ممکن است القای زایمان مطرح شود. القای زایمان پس از سزارین در برخی افراد امکانپذیر است، اما باید با احتیاط و تحت نظر متخصص انجام شود.
همه روشهای القای زایمان برای افرادی که جای برش روی رحم دارند مناسب نیستند. برخی داروها ممکن است انقباضات رحم را شدیدتر کنند و خطر فشار بر محل برش را افزایش دهند.
القای زایمان ممکن است:
- شانس موفقیت VBAC را کاهش دهد.
- خطر سزارین اورژانسی را افزایش دهد.
- خطر پارگی محل برش رحم را بیشتر کند.
به همین دلیل پزشک با توجه به وضعیت دهانه رحم، سن بارداری، شرایط جنین و سابقه عمل قبلی، روش مناسب را انتخاب میکند.
زایمان طبیعی بعد از سزارین باید در چه بیمارستانی انجام شود؟
این زایمان باید در مرکزی انجام شود که امکان پایش مداوم ضربان قلب جنین و انجام سزارین اورژانسی در کوتاهترین زمان را داشته باشد.
تغییرات ضربان قلب جنین ممکن است یکی از نخستین نشانههای بروز مشکل در جای برش رحم باشد. به همین دلیل معمولاً از شروع مرحله فعال زایمان، ضربان قلب جنین بهصورت مداوم کنترل میشود.
همچنین معمولاً مسیر وریدی برای مادر در نظر گرفته میشود تا اگر نیاز به دارو، سرم یا اقدام فوری وجود داشت، دسترسی سریع فراهم باشد.
اقدام برای VBAC در مکانی که امکان اتاق عمل فوری، متخصص بیهوشی و مراقبت از نوزاد وجود ندارد، میتواند خطرناک باشد.
آیا در VBAC میتوان اپیدورال دریافت کرد؟
بله. داشتن سابقه سزارین مانع استفاده از اپیدورال نیست. مادر میتواند با نظر تیم درمان از روشهای مختلف کاهش درد، از جمله اپیدورال، استفاده کند.
اپیدورال معمولاً علائم پارگی رحم را بهطور کامل پنهان نمیکند، زیرا تیم درمان فقط به درد مادر توجه نمیکند و ضربان قلب جنین، وضعیت انقباضات و سایر نشانهها را نیز بهصورت مداوم بررسی میکند.
چگونه برای زایمان طبیعی بعد از سزارین آماده شویم؟
آمادگی برای VBAC بهتر است از دوران بارداری و حتی قبل از آن آغاز شود.
گزارش سزارین قبلی را تهیه کنید
گزارش جراحی میتواند نوع برش رحم، علت سزارین و عوارض احتمالی عمل قبلی را مشخص کند. این اطلاعات برای تصمیمگیری بسیار مهم هستند.
زودتر با پزشک مشورت کنید
بهتر است موضوع تمایل به VBAC از ویزیتهای اولیه بارداری مطرح شود. پزشک میتواند شرایط مادر و جنین را در طول بارداری ارزیابی کند و برنامه زایمان را بهتدریج مشخص کند.
علت سزارین قبلی را بررسی کنید
دانستن اینکه چرا زایمان قبلی به سزارین منتهی شده است، به تخمین احتمال موفقیت کمک میکند. قرارگیری نامناسب جنین با توقف طولانی زایمان شرایط یکسانی ندارند.
بیمارستان مناسب انتخاب کنید
پیش از نزدیک شدن به زمان زایمان مطمئن شوید بیمارستان موردنظر امکان حمایت از VBAC و انجام سزارین فوری را دارد.
برای هر دو احتمال آماده باشید
هدف، تولد ایمن نوزاد و حفظ سلامت مادر است. حتی اگر برنامه اولیه زایمان طبیعی بعد از سزارین باشد، ممکن است در طول زایمان به دلایل پزشکی سزارین لازم شود. نیاز به سزارین به معنی شکست مادر نیست.
علائم شروع زایمان در مادر دارای سابقه سزارین
نشانههای شروع زایمان معمولاً با سایر بارداریها تفاوت زیادی ندارند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- انقباضات منظم و رو به افزایش
- درد موجی زیر شکم یا کمر
- خروج ترشحات مخاطی
- پاره شدن کیسه آب
- افزایش فشار لگنی
اگر مادر برای VBAC برنامهریزی کرده است، با شروع دردهای منظم یا پاره شدن کیسه آب باید با بیمارستان تماس بگیرد. درد شدید و مداوم شکم که بین انقباضات کاهش پیدا نمیکند، خونریزی قابل توجه، کاهش حرکات جنین یا احساس ضعف شدید نیاز به بررسی فوری دارد.
مقایسه زایمان طبیعی بعد از سزارین با سزارین مجدد
VBAC موفق معمولاً با نقاهت کوتاهتر، کاهش عوارض جراحی و خطر کمتر برخی مشکلات جفت در بارداریهای آینده همراه است. در مقابل، سزارین برنامهریزیشده زمان مشخصی دارد و خطر پارگی رحم هنگام دردهای زایمان در آن بسیار کمتر است.
اما سزارین مجدد نیز یک عمل جراحی شکمی است و میتواند با خونریزی، عفونت، لخته خون، آسیب اندامهای اطراف، چسبندگی و دوره نقاهت طولانیتر همراه باشد.
هیچیک از این روشها برای همه افراد بهترین نیست. انتخاب مناسب باید پس از مقایسه خطرها، مزایا، سابقه پزشکی و خواستههای مادر انجام شود.
سؤالات پرتکرار درباره زایمان طبیعی بعد از سزارین
بعد از چند سال از سزارین میتوان زایمان طبیعی داشت؟
فقط گذشت تعداد مشخصی سال تعیینکننده نیست. فاصله مناسب بین بارداریها، نوع برش رحم، شرایط فعلی مادر و جنین و دلیل سزارین قبلی باید بررسی شوند. فاصله بسیار کوتاه ممکن است خطر عوارض را افزایش دهد.
آیا بعد از دو بار سزارین امکان زایمان طبیعی وجود دارد؟
در بعضی زنان منتخب، این امکان وجود دارد؛ اما ارزیابی باید دقیقتر باشد و تصمیم با متخصص زنان باتجربه گرفته شود. نوع برشهای قبلی، وجود عوارض و امکانات بیمارستان اهمیت زیادی دارند.
آیا بخیه سزارین در زایمان طبیعی باز میشود؟
خطر باز شدن جای برش رحم پایین است، اما صفر نیست. این خطر به نوع برش، القای زایمان، فاصله بین بارداریها و سایر عوامل بستگی دارد. به همین دلیل زایمان باید در بیمارستان مجهز انجام شود.
آیا وزن زیاد جنین مانع VBAC میشود؟
وزن بالای تخمینی جنین میتواند احتمال موفقیت را کاهش دهد، اما بهتنهایی همیشه مانع قطعی نیست. تخمین وزن جنین نیز کاملاً دقیق نیست و پزشک مجموعه شرایط را بررسی میکند.
آیا سن مادر بر موفقیت اثر دارد؟
افزایش سن مادر ممکن است احتمال موفقیت را تا حدی کاهش دهد، بهویژه اگر عوامل دیگری مانند اضافه وزن، دیابت، فشار خون یا نیاز به القای زایمان نیز وجود داشته باشند. با این حال، سن بهتنهایی تصمیم نهایی را مشخص نمیکند.
آیا بعد از سزارین اورژانسی میتوان زایمان طبیعی داشت؟
بله، در بسیاری از موارد ممکن است. آنچه اهمیت دارد علت سزارین اورژانسی، نوع برش رحم و شرایط بارداری جدید است. برای مثال، اگر سزارین قبلی به دلیل وضعیت موقتی جنین انجام شده باشد، احتمال VBAC موفق میتواند مناسب باشد.
جمعبندی
زایمان طبیعی بعد از سزارین برای بسیاری از زنانی که یک سزارین قبلی با برش عرضی پایین داشتهاند و در بارداری فعلی مشکل خاصی ندارند، امکانپذیر است. شروع طبیعی دردهای زایمان، سابقه زایمان واژینال و برطرف شدن علت سزارین قبلی، احتمال موفقیت را افزایش میدهند.
در مقابل، سابقه پارگی رحم، برش کلاسیک، برخی جراحیهای رحمی و وجود مشکلاتی که مانع زایمان واژینال هستند، ممکن است سزارین مجدد را به گزینه ایمنتری تبدیل کنند.
مهمترین خطر VBAC، پارگی محل برش رحم است که نادر اما جدی محسوب میشود. به همین دلیل این زایمان باید در بیمارستانی انجام شود که امکان کنترل مداوم جنین و انجام سزارین اورژانسی را داشته باشد.
انتخاب روش زایمان باید با مشارکت مادر و متخصص زنان، پس از بررسی دقیق پرونده عمل قبلی، وضعیت بارداری فعلی، برنامه فرزندآوری آینده و امکانات مرکز درمانی انجام شود.
تمامی توصیه های آورده شده صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شما عزیزان است و جایگزین تشخیص و درمان پزشک را نمی گیرد بنابراین تحت هر شرایطی باید به پزشک خود مراجعه نمایید.
احتمال موفقیت در بارداری بدون عارضه و با شروع خودبهخودی دردها حدود ۷۵ درصد است و سابقه زایمان واژینال میتواند آن را به حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد برساند. پارگی رحم در VBAC برنامهریزیشده نادر اما جدی است و در منابع رسمی حدود یک مورد در ۲۰۰ زایمان گزارش شده؛ القای زایمان میتواند این خطر را افزایش دهد. زایمان نیز باید در مرکزی انجام شود که پایش مداوم جنین و امکان سزارین فوری داشته باشد.
مطالب مرتبط:
آی یو دی بهتر است یا قرص؟
